ANKARA – Demokratik Cumhuriyet Konferansı’nda Türkiye’nin yüz yıllık demokrasi sorununun ele alınacağını belirten HDP MYK üyesi Emir Ali Türkmen, “Başka bir düzen mümkün” dedi.

Türkiye, AKP-MHP iktidarının iç ve dış politikada yarattığı çoklu krizlerin yanı sıra başta Kürt sorunu olmak üzere ekonomik ve toplumsal sorunların giderek arttığı bir süreçte ikinci yüzyılını karşılıyor. 3 Kasım 2002’de ülkenin içinde bulunduğu ekonomik-siyasal sorunları fırsata çevirerek iktidara gelen AKP iktidarı, “demokrasi” vaatlerini bir yana bırakarak 20 yılda halklar için anti-demokratik bir rejime dönüştü. 

Cumhuriyet’in yüzyıllık serüveninde buluşamadığı demokrasi ise ikinci yüzyıla girerken, siyasette tartışılan başat konulardan biri olarak yer alıyor. AKP-MHP iktidarının karşısında yer alan ancak Türkiye’deki demokrasi sorununun en temel nedenlerinden biri olan Kürt sorununu görmezden gelen Altılı Masa’nın demokrasi iddiası ise halklar nezdinde karşılık bulmuyor.

Türkiye böyle bir süreçten geçerken, Halkların Demokratik Partisi (HDP) de Türkiye’nin ikinci yüzyılına “Demokratik Cumhuriyet Konferansı” ile giriyor. 10 Kasım’da gerçekleştirilen HDP Merkez Yürütme Kurulu (MYK) toplantısında kararlaştırılan konferans, 4-5 Şubat’ta İstanbul’da gerçekleştirilecek.

HDP ve içinde bulunduğu Emek ve Özgürlük İttifakı bileşenlerinin yanı sıra toplumsal muhalefet temsilcileri, aydınlar, sanatçılar, inanç grupları, kadın örgütleri, ekolojistler, engelliler ve gençlik örgütlerinin katılacağı konferansta, Demokratik Cumhuriyet’in inşası tartışılacak.

HDP MYK Üyesi Emir Ali Türkmen, gerçekleştirilecek konferans öncesi Mezopotamya Ajansı’nın (MA) sorularını yanıtladı.

Emir Ali Türkmen

Türkiye’nin demokratikleşmesi yıllardır tartışılıyor. Demokratik Cumhuriyet Konferansı nasıl bir başlangıç olacak? 

İki günlük konferansta bütün başlıkları tartışmak mümkün değil ama bir başlangıç. Gündemlere birçok konuyu koyamadık. Önümüzdeki günlerde farklı alanlarda Demokratik Cumhuriyeti konuşmak devam edecek paneller yapmaya çalışacağız. Savaşın, sömürün, yoksulluğun, hayat pahalılığının kronik sorunlar yaşandığı günümüzde barış mücadelesinin taleplerini ileriye taşıyacak ve Demokratik Cumhuriyeti fikri ile siyasallaştıracak bir mücadele hattını inşa etmek ve bu konuda konuşmak istiyoruz. Ezilen halkların, sınıfların, kadınların ve ötekileştirilmiş ayrımcılığa ve baskıya uğramış kimliklerin Cumhuriyet’in ikinci yüzyılında Demokratik Cumhuriyet inşa sürecini eşit yurttaşlık talebi imkanlarını konuşmak istiyoruz. Türkiye’nin demokratik ve aydınlık geleceğini düşünen tüm kurum ve kuruluş partilerle demokrat ve vicdan sahibi yurttaşlarla sorumluluk almak, tüm toplumsal taraflarla siyasi aktörlerle görüşmek ve müzakere etmek, ortak mücadele etmek ve Demokratik Cumhuriyet rejimini kurmak üzere görüşmek, tartışmak istiyoruz.

 Tüm toplumsal kesimlerin asgari olarak sorduğu sorulardan bir tanesi “Cumhuriyet’in demokrasi ile niye buluşamadığı” sorusudur. Bunu tartışmak istiyoruz. Partimiz HDP’nin Demokratik Cumhuriyet’e nasıl yaklaştığını, imkanlarının ve inşasının zeminlerinin hangi ayaklar üzerine oturtulması gerektiği konusundaki yaklaşım tarzının konuşulduğu bir oturum olacak. HDP’nin çabası ve çağrısıyla bir Emek ve Özgürlük İttifakı inşa ettik. İkinci günün ikinci oturumunda bu ittifakın farklı fikirleri tartışılacak. Son iki oturuma ise Türkiye’nin toplum kesimlerinin konuştuğu ya da taleplerini nasıl ifade ettikleriyle başlamak istiyoruz. Türkiye’deki Kürtlerin toplumsal talepleri ne ifade ediyor? Demokratik Cumhuriyet’te bunun karşılığı nedir? Emekçiler için Demokratik Cumhuriyet neyi tarif ediyor? Uzun süredir kadın hareketinin Türkiye’de yükselttiği mücadele açısından baktığımızda demokratik Cumhuriyet kadınlar açısından neyi tarif ediyor ve kadınların talepleri neler? Türkiye’de ekoloji mücadelesi uzun süredir var ve bizim partimiz açısından ekoloji temel ayaklarımızdan bir tanesidir. Peki Demokratik Cumhuriyet ekolojiyi ne kadar besleyebilir? Türkiye’de herkesin “x” ya da “z” kuşağı diye konuştuğu ama kendilerinin hiç konuşmadığı gençlerin umutları ve hayallerini anlattıkları “Gençler ne istiyor” sorularına cevaplar arayacağız. 

Seçimler ve sonrasında Türkiye açısından tarihi bir misyona sahip olduğu ifade edilen HDP, yeni yüzyılda nasıl konumlanacak?

Tek millet, tek devlet siyasetinin yüz yıl sonra Türkiye’nin krizlerinin temel zemini olduğunu herkes görüyor. Restorasyoncuların karşısında da demokratik bir Cumhuriyet’in inşası için mücadele edeceğiz.

HDP açısından seçimlerin yalnızca bir uğrak değil, aynı zamanda yeni inşalar açısından önemli momentumlar olduğunu düşünüyoruz. Bu seçimde bizim açımızdan birinci öncelik, toplumsal alanı bu kadar tahrip eden, militarist ve faşist bir karakter kazanarak bunu süreklilik haline getirmek isteyen ve bu şekilde toplumdan rıza kazanmaya çalışan AKP-MHP iktidarını yenmek. Bu yenmek sadece sandıklarda değil, ideolojik ve politik anlamda da yenmek ve bunları tarihin çöp sepetine göndermek. 20 yılın sonunda iktidarın temsil ettiği tekçi ve militarist düşünce sistematiğinin sonunun geldiğini düşünüyoruz. HDP’ye büyük sorumluluk düşüyor. Tek millet, tek devlet siyasetinin yüz yıl sonra Türkiye’nin krizlerinin temel zemini olduğunu herkes görüyor. Bu anlamda HDP’nin sadece AKP-MHP rejimini yıkmak değil, buna kısmi pansuman modelleriyle devlet modelini restore etmek isteyen Millet İttifakı karşısında topluma “Başka bir düzen mümkün” şiarıyla 3’üncü Yol diye tarif ettiğimiz Emek ve Özgürlük İttifakı’nın sahiplendiği yaklaşım tarzının seçimler sonrasında inşasını ve mücadelesini büyütmenin potansiyelleri ve imkanları olduğunu düşünüyoruz. Restorasyoncuların karşısında da demokratik bir Cumhuriyet’in inşası için mücadele edeceğiz.

Cumhuriyet öncesi dönem Anadolu “Kürtlerin ve Türklerin vatanı” şeklinde tarif ediliyordu. “Demokratik Özerkliği” neredeyse garanti altına alan 1921 Anayasası ve milli mücadele döneminde Kürtlerin eşit haklara sahip olacağına dair sunulan gelecek vaatleri sonrası inkâr süreci nasıl gelişti? Neden Cumhuriyet’in kuruluş ilkelerinden vazgeçildi?

1921 Anayasası, tüm toplum kesimlerinin ve halkların temsilini inşa edecek parlamenter bir modelin mümkünatı üzerine kuruludur. Lazistan ya da Kürdistan milletvekili diye konuşulan toplumsal blokların olduğu ve ortak vatanın konuşulduğu 1921 Anayasası’nın kimi kısmi demokratik potansiyellerinin ve özelliklerinin yüksek olduğunu bugün konuşabiliyoruz. Bugün aslında tekçi ve inkarcılığı karşısında 1924’te ne oldu da 1921 Anayasası yapısal değişiklik ihtiyacı hissetti? İlk olarak dünyada yükselen faşizmden kaynaklı bir dalga, ikinci olarak uluşmanın tek millet üzerinden inşa edilmesi çabası ve Cumhuriyet’in siyasi elitlerinin bunu kendileri açısından bir tarihsel varlık olarak formüle etmesi. Yüz yıllık süreç; şiddetin, inkarcılığın ve asimilasyonun ideolojik olarak kendisini ürettiği ve farklı halkları yok saydığı, taleplerini ise tasfiye etmeye çalıştığı bir tarihtir. Ancak bütün bunlara rağmen bu coğrafyada yaşayan halklar, yüzyıl sonra da kendi taleplerini adlandırmaya ve kendi Anayasa taleplerini görünür kılmıştır. Bugün rejimin içine girdiği krizin ana ayaklarından bir tanesi budur.

Cumhuriyet’in demokrasiyle buluşmasının yolları neler? İnşa süreci nasıl gelişecek?

 Türkiye’de her şeyin tekleştiği bir süreçte çok kimlikliği, çok kültürlülüğü, ortak yaşamı, herkesin kendi dilinde yazma ve konuşma hakkı olduğunu savunan bir toplumsal karşılığı olduğunu biliyoruz.

HDP’nin 10 yıllık tarihine baktığımız vakit, yeni bir yaşamın ya da yeni bir kültürün küçük dinamiklerini oralarda aramak mümkün. Türkiye’de her şeyin tekleştiği bir süreçte çok kimlikliği, çok kültürlülüğü, ortak yaşamı, herkesin kendi dilinde yazma ve konuşma hakkı olduğunu savunan bir toplumsal karşılığı olduğunu biliyoruz. Bunun adını yeni yaşam diye formüle ediyoruz. Yeni yaşamı inşa etmenin önemli ayaklarından bir tanesi de politik olarak HDP’nin inşa etmeyi denediği 3’üncü yol mücadelesinin genişlemesi ve farklı toplumsal kesimlerle buluşmasıdır. Seçimler bu anlamda önemlidir. Bu mücadele ağlarımızı genişleterek önümüzdeki dönem yeni bir parlamento, yeni bir Anayasa ve bunların üzerinden demokratik Cumhuriyet’in mümkün olduğunu savunan bir geleneğiz. Bu gelenek bunun için mücadele ediyor.

Cumhuriyetin ikinci yüzyılına geçerken de keyfi yönetim tarzı hukuk dışılık, anayasa tanımazlık, savaş ve şiddetten beslenme, kutuplaştırıcı siyaset, gerginlik, kışkırtan ötekileştirme, devlet gücünü tek elde toplama ve otoriter yönetimi hakim kılma özelliklerini pekiştirerek sürdürmektedir. Bu rejim değişikliği ancak güçlü yerel ve yerinde yönetim ile katılımcı ve müzakereci güçlü bir demokrasinin inşasıyla mümkündür. Kuruluşun ikinci yüzyılına girerken, 2023 hedefimiz Cumhuriyet’in demokratikleştirmesi, Demokratik Cumhuriyet’in inşasıdır. Demokratik değişim ve dönüşüm yapabilmenin yolu, dönem kurucu aktörü olarak farklı kimlik, kültür, anadil ile ortak eşit bir mücadele örecek toplumsal ve siyasal muhalefetin birleşip güçlendirilmesiyle mümkün.

Kürtler ne istiyor?

Kürtler özgür olmak istiyor. Cumhuriyet’in eşit yurttaşı olmak istiyor. Kendi diliyle, kendi toplumsal talepleriyle eşit yurttaş olmak istiyor. Irkçı ve asimilasyoncu yaklaşımların karşısında özgürlüklerin ve çoğunlukların sahiplenildiği bir hak istiyor.

“Demokratik Cumhuriyet” kavramı PKK Lideri Abdullah Öcalan’sız değerlendirilebilir mi?

Öcalan’ın toplumun yeniden inşasında önemli bir fikriyat olduğu, yalnızca bu coğrafyadaki halklar tarafından değil, dünyanın farklı coğrafyalarındaki halklar tarafından bir siyasal karşılık bulmuştur.

Hayır, Fransız Devrimi’nden bugüne kadar Cumhuriyet tartışmaları, aynı zamanda en canlı ve en farklı filozoflar tarafından yeni adlar alarak konuşulmuştur. Türkiye’nin yakın tarihinde de Sayın Abdullah Öcalan, Demokratik Cumhuriyet konusunda da kendi tezini toplumla paylaşmıştır. Öcalan’ın toplumun yeniden inşasında önemli bir fikriyat olduğu, yalnızca bu coğrafyadaki halklar tarafından değil, dünyanın farklı coğrafyalarındaki halklar tarafından bir siyasal karşılık bulmuştur. Hatta Avrupa akademilerinde bu tezlerin konuşulduğu bir fikriyattır. Bunu görmeden politik bir düzen tartışmak ne kadar mümkündür, bilmiyorum. Bütün politik zeminlerin kıymetli olduğunu düşünüyorum. Onları okuyarak Cumhuriyet fikriyatının yeniden tartışılmaya ihtiyacı olduğunu düşünüyorum.

MA / Fırat Can Arslan

Önsöz
Süreyya Karacabey

Aradan çok zaman geçti ama art arda yayımlanan kanun hükmünde kararnamelerle bir gecede işten çıkarılan insanların durumunun tuhaflığı ortadan kalkmadı. Kimsenin aklına barış çağrısı yaptığı bir bildirinin gerekçe gösterilerek hakkında terör suçlamasıyla mahkemeler açılacağı, işten atılıp pasaportuna el konulacağı gelmemişti. Gelemezdi de çünkü barış çağrısı yapan akademisyenler farklı disiplinlerindeki çalışmalarında neden sonuç bağlantısını kullanıyor, temel hak ve özgürlükler konusunda ve akademinin eleştirel varoluşu hakkında bilmeleri gerekeni biliyordu. Ben de biliyordum. Bu yüzden bildiriye kadrosunun çoğunluğuyla -yedi kişi- destek veren tiyatro bölümünden ilk işten çıkarılan olduğumda, ülkenin akademik düzeyde tiyatro eğitimi veren en eski kurumlarından birini, sadece hoşlanmadıkları bir bildiriye imza attılar diye işten çıkararak fiili olarak işlevsiz hale getirebileceklerine, öğrencileri mağdur edeceklerine -mantık dışı olduğu için- ihtimal vermemiştim. Bir rektörün, ne kadar farklı düşünürse düşünsün, kendi üniversitesinde eğitimi imkânsız kılacak bir karara imza atabileceğini de.

Ama bu gerçekleşti. Bir ay sonra diğer meslektaşlarımın da üniversiteyle ilişiği kesildi ve hep birlikte irreel bir evrene geçiş yapıverdik.

Akademiye yönelik kapsamlı, örgütlü saldırının dışında bir sanat bölümü çalışanı olarak yıllardır sanat alanındaki sansürlerin, yasaklamaların ve herhangi bir sanat politikası olmayan yönetimin yarattığı  sorunların da bir biçimde içindeydik. Hegemonya kuramadıkları her alana olduğu gibi sanatsal üretime de düşman olduklarını, ödenekli tiyatrolara yapılan repertuvar baskısını, “yerellik” ve “millilik” gibi muğlak kelimeler dışında hiçbir anlamlı cümlesi olmayan yöneticilerin, ülkenin yetenekli sanatçılarını salonsuz, ödeneksiz bırakarak ve eğer muhaliflerse soruşturarak yıldırmaya çalıştıklarını çok iyi biliyorduk.

Tasfiye her yere yönelikti, bütün birikimleri yok edene kadar, biat etmeyene var olma hakkı tanımayana kadar da sürdüreceklerdi, ama hiçbir zaman, büyük bir dönüşüm gerçekleştirmelerini mümkün kılacak bir sanatçı kadrosunu var edemediler, çünkü yaratıcılık ihaleyle alınabilecek bir şey değildi, “sanat uzun, siyaset ise kısaydı.”1

Çevremizdeki hukukçuların, siyaset bilimcilerin “mümkün değil” dediği her şeyin oluşunu birlikte deneyimledik ve ülkedeki hayatların olağan akışını aniden kesintiye uğratan bir çeşit el koyma rejiminin daha ne kadar sürebileceğini konuşa konuşa bu zamanlara geldik. Bir bölümümüz atıldık, hepimiz ağır cezada Kafkaesk bir biçimde yargılandık, beraat ettik, işe dönemedik ve olağandışının olağanlaşmasının aşamalarını gözlemledik.

Akademi dışına sürülen hocaların ilk tepkisi ders vermeyi sürdürecekleri alternatif yapıları üretmek oldu. Dayanışma Akademileri bu dönemde hayata geçirildi, farklı disiplinlerden hocaların ders vermeyi sürdürdükleri bu çoğul mekânlı, yök’süz akademiler, dayanışmanın ve direnişin simgesi oldular.

Olağanüstü Hâl ilân edilip, insanların sokaklarda toplanması yasaklandığında bir meydan okuma olarak sokakta ders vermeyi düşündük. Sokak Akademisi 2016 yılının son ayında akademik tasfiyelere ve sokak eylemlerine getirilen yasaklara karşı bir tepki olarak kurulmuştu.

Dayanışma Akademilerinin kapalı mekân derslerine karşı, sokakta daha kısa, dinleyicinin ayağına giden ve yoldan geçeni derse dâhil edecek bir form olarak düşünülmüştü. Her şeyden önemlisi de insanları sokaktan korkutan, hocaları okullardan uzaklaştıran politikalara karşı “sokakta direnmek” meselesini odağına almak için. Sokak Akademisi bir yıl boyunca semt semt dolaştı; parklarda, hatta hapishane önünde ders verdi ve bizim için çok önemli bir tecrübe oldu. Klasik akademinin sınırlarını tartışanlar açısından bir provaydı, sokak yasağına karşı bir protesto ve risk almaydı. Umduğumuzdan fazla ses çıkardı ve konfor alanından çıkmayan bir akademik hayat eleştirisi için gelecekte neler yapılabileceğinin düşünü kurduğumuz bir form oldu.

Bütün kırılma anlarında, aniden sizi dışında bırakan bir akışa her zaman baktığınızdan daha farklı bakarsınız, eleştiriye de direnişe de benzer zamanları içeren tarihe de; bakış bu defa çalışmanızın belli bir mesafeyle ilişki kurduğu nesneyi içeriden kat ederek aşar, öznelliğinizin kırılganlığı ile derinleşir ve dışsal olana içsel olanı da dâhil eder. Bizimki, kolektif bir tecrübenin kişisel yaşantıyla bütünleştiği bir haldi; uzak yakındı, zarf mazruftu, kendiliğimizi salt zihinsel olarak kavramadığımız bir deneyimdi, politik bir içerik kazanmış duyguydu.

Ortak iyi’nin mümkün olabilmesi için geliştirilmiş pek çok düşünce, pratikte hiçbir zaman ufukladığı anlamla çakışmamıştı, bir uzak hedef olarak görüldü ve mücadele tarihi denilen kesişimsellikler bölgesinde uğraşılan hep bu oldu. Dönülecek bir başlangıç noktası olmadığını bilenlerin, başlangıcı ancak gelecekte kuracaklarının bilgisiyle uğraştıkları bir bölge. Akademi fikri de bunlardan biriydi, bir imkândı ama henüz mevcut değildi. Evet, parlak çıkışları da, tikel mücadelecileriyle ideale yakın olanı tarif edebildiği zamanları da oldu. Ama sistem var olan imgeleri gasp ettikçe, kendini, -az sayıda da olsa- savunucularıyla en azından eleştirel bakışın olanla olmayan arasındaki farkı görünür kılma ödevine adadı. Yalın bir biçimde bir nesneye adıyla seslenmenin bile tehlikeli olduğu zamanlardan geçti, “biz buna böyle demiyoruz” sesleri yükseliyordu her taraftan ve bazen bir şeyin adını bile muhafaza etmenin, gerçekliğin kaydını tutmak için önemi vardı. Adalet dediğiniz “haksızlık, eşit yurttaşlık dediğiniz “bir zulüm” diye diretmenin, akademik özgürlük dediğiniz şey “bir diz çökme biçimi” diye bağırmanın önemi vardı.

Bütün felaketleri sıraya koyup, onu kendi zamansal ihtiyaçlarının anlamına hapseden büyük tarih, her şeyi “bak, geçti bile” diye hissetmemizi sağlarken, raflara dizdiği kutuların içine koyduklarına şaşkınlıkla bakılmasın diye çarkını hep çevirirken, en ağır acıları kırıntılara çevirip kaçıp giderken, Kronos’un zamansallığını parçalayacak tek şey Kairos’a bağlanan direniş anları olacak. Bütün karşı çıkışları birleştiren, ne kadar uzak bir zamanda olursa olsun bütün direnişleri şimdi ve burada kılan şey, müdahale ve itirazların farklı zamansallığı. Çok uzaktan gelen bir ses, “hakikat bu değil!” diye bağırdığında, bütün zamanlar için bağırmış olacak ve hep yeniden bir değişim arzusunu hatırda tutmamızı sağlayacak bilgiyi bize aktaracak.

Elinizdeki bu kitaptaki bütün yazılar, kişisel yaşantı ile kolektif deneyim arasındaki bağlantı kopmasın diye tutulmuş notlar; bütün anlatılar, mücadele biçimleri, itiraz kayıtları daha büyük bir toplumsalı kurmayı ararken, yolu kaybetmeyelim diye arkamızda bıraktığımız minik taşlar: Bellek taşları. Demokratik ve özgürlükçü bir üniversite fikrinin, bütün alanlarda nasıl ortadan kaldırılmaya çalışıldığını açık bir biçimde önümüze seren bu yazılar, akademiyi kurtarmak ya da mevcut akademiden kurtulmak diye adlandırabileceğimiz durumlara ve girişimlere odaklanıyor ve pek çoğu AKP Türkiyesi’nin cepheden bir manzarasını çizerken aslında bütün bir mücadele tarihinde karşımıza çıkan sorunlarla da bütünleşiyor: Üniversiteyi bir alan olarak savunmak zorunda kalanların kampüsteki baskılara karşı kurdukları direniş hatları, sendikal örgütlenme hakları için mücadele verenlerin deneyimleri, güvencesizliğe karşı örgütlenme çabaları, asistanların ve öğrencilerin dayanışma ağlarını genişletmek için verilen mücadeleler.

Bilimsel etik karşısına çıkarılan siyasi yasaklarla uğraşanların, hakikate sadakatin bir hainlik olarak algılandığı bir ortamda bilimsel doğruya her şeye rağmen sahip çıkma çabaları, kadın olarak ayrıca savaş vermek, mobbinglerle başa çıkmaya çalışmak, üniversitelerde ders yapması imkânsız hale getirilenlerin alternatif akademiyi hayata geçirmede ve sürdürmede gösterdikleri ümit verici ısrar…

Ülke tarihinin en baskıcı dönemlerinden birinde üniversitede, üniversite dışında, üniversite fikri adına mücadele edenlerin tuttuğu bu kayıtlar, daha uzak bir gelecekte muhtemelen benzer bir mücadeleden geçecekler için ortak bir tarihin parçası olacak, tıpkı şimdiki zamanda mücadele edenlerin ortaklık kurarak güçlendikleri geçmişin mücadeleleri gibi. “Her şeyin her şeyle bağlantısı vardır,” diyor büyük öğreti: Bir kapıdan çıkışın, girişle, bir fısıltının çığlıkla, senin kişisel zamanının büyük zamanla bir bağlantısı var.

İçinde yaşadığımız yanılsamalar dünyası hiç eğlenceli değil; fikirler, kavramlar ve gerçekliklere aslına yakın anlamlarını verebilmek için koşturup duranların önüne sürekli anlam ve gerçeklik gaspçıları çıkıp, “aynı şeyden söz ediyoruz,” diyorlar. Onların duvarları kanlı sergi salonunda işte demokrasi, işte yurttaşlık, işte insan hakları, işte akademi, işte ifade özgürlüğü… diye uzanan yazılı tablolar var. Duvarın arka tarafında ise Ortaçağ Avrupa’sının han duvarlarında asılı olduğu söylenen ve “Beş Hepsi” denilen çizimler dizisine2 benzeyen başka bir küme: Hepsine Hükmediyorum, Hepsini Yargılıyorum, Hepsi İçin Savaşıyorum, Hepsi İçin Dua Ediyorum, Hepsi İçin Çalışıyorum...

Burada mantıksal çelişkiler var diyenlerle, insanlık bu noktayı çoktan geçti diyenlerin, cezalandırma pratiklerinin seçkin tarihinden alıntılarla çivilendikleri duvar ise, salonun girişine ait. Salonun önündeyiz.

Salonun önündeyiz ve çoğalacağımız günleri bekliyoruz. Bir şey yapamasak bile, nesnelerin ve olguların gerçekte neye benzediğini hatırlatmak istiyoruz. Çünkü unutuşa bırakılmayacak kadar önemli her şey. Salonun önündeyiz, içeriden dışarıya sızan kanlara bakıyoruz, yalanla boyanmış odalarda gerçeğin sırı dökülecek, biliyoruz.

Bir gün bütün kapılar ve camlar sökülecek, her şey saydam biçimde görünür olacak, biliyoruz. Hiçbir şey unutulmasın diye bekliyoruz, her şeyin şahidiyiz. Salonun önündeyiz.

Kamusal insan, kendi özel hayatı dışında olan bitenle ilgilenendir, başkalarına yapılmış olan kötülükleri kendine yapılandan ayırmaz. Haksızlıkla biten bütün hikâyelerin öznesi bu türden yapılanmış, tarihsel bir insandır; sadece yaşanan haksızlıklara tepki vermez, yaşananları açık etmeye çalışır, başka bir gelecek için sorumluluk yüklenendir.

Dostlukları, insanca örgütlenmeleri, zulümler karşısında söz almayı ruhsuz bir kayıtsızlığa çevirmek için uğraşan bütün yapılara karşı birileri hep oldu, hep olacaklar, yeterince kalabalıklar, yakında sesleri daha güçlü çıkacak çünkü haklılar. Salonun önündeler.

1 Goethe’nin “sanat uzun, hayat kısa” sözüne nazire.

2 Bu dizideki çizimler, temsil ettikleri kişi ya da mesleğe uygun giysiler giymiş beş figürü içerirdi. Dizi çoğunlukla herkese hükmettiğini söyleyen bir kral figürü ile başlar, herkes için dua ettiğini söyleyen bir din adamı, herkes için savaştığını söyleyen bir asker ve “her şeyi ben ödüyorum,” diyen bir çiftçi ile sürerdi. Beşinci ve sonuncu figür ise çoğu zaman herkesi temsil ettiğini söyleyen bir avukat olurdu.

pdf olarak yüklemek için: http://www.ekolojipolitik.com/wp-content/uploads/2023/01/UniversitedeDirenisDayanisma-ISBN-978-605-260-388-8.pdf

Ertuğrul Kürkçü,

Yeni Yaşam, 26 Ocak 2023

Geçtiğimiz hafta sonu İstanbul’da bir araya gelen Ekoloji Hareketleri Konferansı, hem üzerinde yükseldiği toplumsal mücadele dinamiklerinin özgül gündemi hem Türkiye siyasal gündemi açısından ön açıcı ve esinlendirici bir etkinlikti.

Her şeyden önce yeterince temsil ediciydi: Batıdan ve Kürdistan’dan kırk sekiz çevre ve ekoloji örgütünce çağrılmış ve yüzü aşkın kuruluştan gelen temsilcilerin ve diğer izleyicilerin katılımıyla gerçekleşmişti. Son yıllarda madencilik, enerji, inşaat ve turizm sermayesinin yanı sıra devlet güvenlik siyasetlerinin yıkıcı ekolojik-askerî saldırıları karşısında kararlı direnişleriyle adlarını duyuran İkizdere, Kazdağları, Hasankeyf, Van, Artvin, Şırnak, Sinop, Antalya, Mersin, Turgutlu ve başka pek çok kırsal direniş dinamiklerinin yerel temsilcilerini, ekoloji ve çevre odaklı inisiyatif, kuruluş ve meslek örgütü sözcüleriyle bir araya getirmeyi başarmıştı.

Konferans sonunda yayımlanan “Tutum Belgesi”, bir araya gelişin gündem ve misyonunun da yerellikleri aşacak, ekolojik mücadele dinamiklerini diğer toplumsal mücadele dinamikleriyle buluşturacak bir etkinlik perspektifinden hareketle geliştirildiğini gösteriyordu: “[…] 20 yıllık varlığını ekolojik yıkım ve talanla sürdüren iktidardan kurtulmak için güçlerimizi birleştiriyor ve politik bir özne olarak seçimlerde ortak tutum alıyoruz.

“[…] Parlamenter düzenlemelerle ya da AKP’den kurtulmakla ekolojik krizin sönümlenmeyeceğini biliyoruz […] Programında ekolojiye yer vermeyenleri de ekoloji programları yeşil boyamadan ibaret olanları da biliyoruz ve her adımımızda deşifre edeceğiz. […] Çalışma Grubumuz, bütün siyasi partilerin ve ittifakların programlarını ekoloji merceğinden inceleyecek ve siyasi parti ve ittifaklara mesafemizi ilan edeceğiz.”

Ekoloji Hareketleri Konferansı, “Tutum Belgesi”nde yalnızca siyasal süreci ve güncel odağı olan 2023 seçimlerini genişliğine göz önüne almakla yetinmemiş, siyasal çerçevenin değiştirilmesi başarıldığında yeni bir mücadele döneminin açılacağının farkında olduğunu da ortaya koymuştu.

“Ama bununla yetinmeyeceğiz: Seçimden sonra da tüm ekolojik zarar ya da yıkım içeren müdahaleleri kayıt altına alacak ve ortak olarak müdahale etmemizi sağlayacak mekanizmaları bugünden başlayarak yaratacağız. Yaşam alanlarını geleceğe taşımak isteyenlerle yaşam alanlarını talan edip kâra çevirmek isteyenler arasında bir savaşta olduğumuzun bilinciyle davranacağız.”

Ekoloji Hareketleri Konferansı içerdikleri ve ima ettikleriyle tek adam rejimi karşısında aşağıdan bir demokrasi ittifakının süratle örülmeye başlamasının imkanlarını da işaret eden yenilenebilir bir model olarak dikkate alınmayı hak ediyor.

Rejimin baskısı ve “Altılı Masa”nın ataleti arasında sıkışmış, kendisine akacak mecra arayan toplumsal muhalefet güçlerinin, hiç vakit kaybetmeksizin emekçilerin, kadınların, Kürtlerin, Alevilerin, kent yoksullarının, LGBTİ+’ların vb. bu örnekten hareketle, tüm siyasal aktörler karşısında özgül varlık ve taleplerini ortaya koyacakları ve kendi gündemlerini paydaşlarının gündemleriyle ilişkilendirecekleri konferanslar, forumlar, meclisler ya da başka şekilde adlandırılabilecek siyasete müdahale kanalları açmaları hem mümkün hem gerekli.

Böyle bir aşağıdan “ittifak” süreci aslında Emek ve Özgürlük İttifakı’nın zeminini genişletmesi, çoğullaştırması ve hepsinden önemlisi “ultra siyasal” bir karakter kazanmaya başlamış olan “ittifak” sürecini toplumsallaştırmaya yardımcı olması açısından sahici bir potansiyeli ima ediyor. İki anlamda toplumsallıktan söz ediyoruz: Hem tek tek “ittifak partileri”nin kendi dolaysız temas alanları çevresindeki ilk halkanın ötesine geçecek bir toplumsal genişlikle temasa gelmeleri hem de “ittifak”ın siyasal taktik ve hedeflerinin toplumsal ölçekte sınanabilmesi anlamında.

Emek ve Özgürlük İttifakı’nın ve tek tek bileşenlerinin önümüzdeki bir ayı hummalı bir biçimde ve eş zamanlı olarak memleket çapında bir “kadın konferansı”, “emek konferansı”, “Alevi konferansı”, “gençlik konferansı” vb… toplanmasına yardımcı olacak şekilde değerlendirilmesi yalnızca ittifakın meşruiyetini pekiştirmekle kalmayacak aynı zamanda onu halkı dinlemeye sevk edecek, duyarlıklarını daha yakından hissetmesine katkıda bulunacak ve “ortak duyu” ile de kuşatacaktır. Söylem, taktik ve hedeflerini her an “ortak duyu”nun mihengine vurarak daimî bir denge ve kontrol mekanizmasıyla donanması için de eşsiz bir fırsat sunacaktır.

Son birkaç yıl içinde -geriye doğru giderek- Brezilya, Kolombiya, Şili, Bolivya, Peru, Arjantin ve diğer Latin Amerika ülkelerinde toplumsal ve demokratik muhalefet güçlerini iktidara taşıyan yeni “sol dalga”ya biraz yakından baktığımızda iki önemli öge görüyoruz: Birincisi, tek tek siyasi partilerden çok, partilerden oluşan bir tür konglomerasyonun, yığışma halindeki siyasal öbekleşmelerin üzerinde beliren bir yeni siyasal harita. İkincisi bu siyasal dışavurum zemininde yer alan sonsuz sayıda toplumsal öznenin bir araya geldiği ve özgül taleplerini, varoluş ve mücadele tarzlarını politik gündeme taşıdığı, siyasal programların kurgusuna akıttığı taban örgütleri ve onların zeminindeki taban dinamikleri: İşçiler, çiftçiler, atık toplayıcılar, sokakta çalışanlar, ormancılar, balıkçılar, öğrenciler, kadınlar, Yerliler, siyahlar, LGBTİ+lar, tüketiciler, öğrenci velileri, emekliler, vb. vb… ve onların on yıllara yayılan mücadele ve deneyimleri.

Yakın sosyo-politik ve ekonomik özellikler gösteren Türkiye ve Kürdistan’ın toplumsal demokratik mücadele panoramasını oluşturan yapılar, rejimin durmak bilmeyen saldırıları altında berelenmiş olsalar da Latin Amerika’daki muadillerinden hiç geri kalmayan yaklaşık en az 50 yıllık bir süreğen mücadele, örgütlenme ve deneyim birikimine, mücadele alışkanlıklarına ve “ortak akla” sahipler: Biz de yapabiliriz. Geçmişte yaptık. “Olmaz” denilen ne varsa oldurduk. Emek ve Özgürlük İttifakı’nın ima ettiği siyasal çıkışın çevresini “toplumsal ittifaklarla” kuşatmak için yalnızca “yekinmek” yeter. Bütün dinamikler kendilerini aynı hızla ve güçle örgütleyemeseler de sergileyecekleri yola koyulma kararlılığı eşitsiz gelişmekte olan sinerjiye katkıda bulunacaktır. En çok bu sinerjiye ihtiyaç var.

Kayseri’nin Pınarbaşı ilçesinde İhale ilanında irtifak hakkı amacı ‘organik tarım…’ iken ÇED başvurusunda patlayıcı madde imalat tesisi kurulacağı ortaya çıktı. Bölge halkı ÇED toplantısı ilanı ile ortaya çıkan duruma tepki gösteriyor.

Atakan SÖNMEZ

Artı Gerçek – Türkiye’nin değerli tarım alanlarının amaç dışı kullanımı için yapılan mevzuatı atlama girişimlerinin son örneği Kayseri’de yaşandı.

Pınarbaşı ilçesine bağlı Aşağıbeyçayır ile Eğrisöğüt Mahalleleri arasında Erciyes Patlayıcı Maddeler Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından “Patlayıcı Madde (Kapsüle Duyarlı Emülsiyon, Anfo, Ağır Anfo, Kapsül Üretim ve Montaj) Üretim ve Depolama Tesisi” yapılması için süreç başlatıldı.

ŞARTNAMEDE ‘KONUT, ENERJİ VE TURİZM HARİÇ’ İBARESİ VAR

2 Şubat 2022 tarihinde, Aşağıbeyçayır Mahallesi 115 Ada 27 Parsel ve Eğrisöğüt Mahallesi 116 Ada 10 Parsel adresinin satışı ile ilgili ihale yapıldı.

İhalede arazinin “Konut, enerji ve turizm hariç olmak üzere eğitim, ticari, sağlık, sanayi, organik tarım, organize hayvancılık, sosyal ve kültürel vb. sabit ve kalıcı tesis” olarak kullanılacağı şartnamede yer aldı.

Ancak, bölge halkı Eğrisögüt Köyü İle Aşağı Beyçayır Köyü arasına dinamit fabrikası yapılması yönünde ÇED başvurusu yapıldığını, 31 Ocak tarihinde ÇED bilgilendirme toplantısının yapılacağı ilan edilince öğrendi.

Eğrisöğüt köyüne 955 metre, Aşağıbeyçayır köyüne ise yaklaşık 3.5 kilometre mesafedeki alana yapılacak olan patlayıcı fabrikası, her iki köyde yaşayan vatandaşların tepkisi ile karşılaştı.

Sosyal medyada da ihalenin iptal edilmesi için kampanyalar başlatıldı.

“KÖYÜMÜZ ORMAN KÖYÜ”

Kayseri Karaçay Kültür ve Dayanışma Derneği de konuya dair açıklama yaptı.

Dernek başkanı Harun Özkan imzası ile yapılan açıklamada, dinamit fabrikasında birçok kimyasalın kullanılacağı açıklandı ve bu kimyasalların havayı, toprağı, çevreyi kirleteceğine dikkat çekildi.

Ayrıca geçmişte birçok şehirde meydana gelen ve ciddi can ve mal kaybına neden olan patlama olaylarının da endişeleri artırdığı vurgulandı.

Açıklamada, “Köyümüz orman köyüdür. 20 yıl kadar önce orman köyü yapılma aşamasında ağaçlandırılması için köylülerimiz meralarını ve tarlalarını devlete vermiştir. Bu nedenlerle köyümüzün merası olarak ihale yapılan yer dışında geniş bir alan kalmamıştır. Bu alan gerek bizim köyümüzce gerekse komşu köyümüz olan Aşağıbeyçayır köyünce de kullanılmaktadır. Meranın ortadan kalkması sonucunda hayvanların otlak alanı yok olacak, gelişmekte olan hayvancılık ortadan kalkacaktır” denildi.

KÖYÜN İÇME SUYUNA MESAFESİ 200 METRE

Yapılması planlanan patlayıcı fabrikasının, bölgede son yıllarda artan arıcılık faaliyetini ortadan kaldıracağı, organik bal, meyve ve sebze üretiminin yapılamayacağı da belirtildi.

Özkan, “Yapılması planlanan tesis köy içme suyu kaynağına 200 metre mesafede olup, tüm köy halkı zehirlenecektir” dedi.

“ATIKLAR ZAMANTI IRMAĞI’NI KİRLETECEK”

Planlanan tesisin ekim alanlarının hemen yanında olması da bir başka risk.

1770 rakımlı köyde kurulacak olan patlayıcı madde fabrikasının kurulması halinde bölgenin temiz havası ve doğasını da bozacağını ifade eden Harun Özkan, açıklamasına şöyle devam etti:

“Kod olarak daha düşük seviyede olan Zamantı Irmağı’na atıklar karışacak, sulama ve balık yetiştirmede kullanılan ırmak zehir saçacaktır.”

“HALK YANILTILDI”

İhale ilanında irtifak hakkı amacı olarak “Konut, enerji ve turizm hariç olmak üzere eğitim, ticari, sağlık, sanayi, organik tarım, organize hayvancılık, sosyal ve kültürel vb. sabit ve kalıcı tesis” iken ÇED başvurusunda patlayıcı madde imalat tesisi kurulacağının ortaya çıkması da tepki çekti.

Özkan, “Bu husus ihaleye ve yasaya aykırı olup ihalede organik tarım kelimesi gibi halkı cezbedecek konular yazdığı halde patlayıcı madde imalatına dönüştürülmesi kötü niyetli olup devletin ve halkın yanıltılmasıdır. Bitki örtüsü bozulacak, hayvan popülasyonu yok olacak, gürültü ve görüntü kirliliği, çevre kirliliği olacaktır.” dedi.

Son 20 yılda köye dönüşlerin başladığını, neredeyse köydeki tüm evlerin yenilendiğini ve yeni binalar inşa edildiğini ifade eden Kayseri Karaçay Kültür ve Dayanışma Derneği Başkanı Harun Özkan, açıklamasını şöyle tamamladı:

“Yapılmak istenen tesis sağlıklı temiz ortam için köye gelen insanımızı zora sokacak, köyden kente göçü hızlandıracaktır. Bölgenin en doğal köylerinden olan köyümüzde oluşacak hareketlilik ve trafik nedeniyle güvenlik sorunları oluşacak, hava kirliliği had safhaya çıkacaktır. Köyümüzün çoğu bölgesinde cep telefonu dahi çekmemekte, doğallığını korumaktadır. Bu doğallığın devamını istiyoruz. Üç tarafı orman arazisi olan köyümüzün diğer tarafına patlayıcı madde imalat tesisi kurulmasını kabul etmiyoruz. Mera kullanımının devamını, gerektiğinde bu alanında ormana dönüştürülmesini talep ediyoruz. “

Öte yandan 31 Ocak’ta yapılacağı ilan edilen ÇED bilgilendirme toplantısına da yöre halkının ve çevrecilerin geniş bir katılım sağlayarak itirazlarını dile getirecekleri öğrenildi.

İstanbul-Bakırköy’deki İBB Cem Karaca Kültür Merkezi’nde 48 çevre ve ekoloji örgütü ile hak savunucusu kurumun çağrıcı olduğu ‘Ekoloji Hareketleri Konferansı’ yapıldı

İstanbul-Bakırköy’deki İBB Cem Karaca Kültür Merkezi’nde 48 çevre ve ekoloji örgütü ile hak savunucusu kurumun çağrıcı olduğu ‘Ekoloji Hareketleri Konferansı’ yapıld’. 2023 Türkiye Genel Seçimleri’nde ekoloji muhalefetinin geniş bir birliktelik sağlamasının, kendi siyasal taleplerini oluşturmasının ve ortak tutum geliştirilmesinin amaçlandığı Ekoloji Hareketleri Konferansı; ’Nasıl bir ekolojik yaşam istiyoruz?’ başlıklı forumla başladı. 20’den fazla platformun bir araya geldiği etkinlikte verilen mücadeleler ve gelecek için ne yapılması gerektiği konuşuldu. Yaşamın dönüştürülmesi için atılacak adımlar tartışıldı.

‘Doğanın sömürülmediği yaşam’

İkizköy Çevre Komitesi’nden Nejla Işık bir seneden fazladır verdikleri mücadeleyi özetleyerek, “Eylemci olmamıza neden olan termik santral kapatılsın. Topraklarımızı, insanlarımızı, hayvanlarımızı kaybettirdiler. Suların, derelerin yok edilmediği, doğanın sömürülmediği bir yaşam istiyoruz. Köyümüz için çıktığımız bu yolda biz olduk, birleştik” dedi.

‘Ekoloji mücadelesi ideolojiktir’

Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Süheyla Doğan ise, “Eşit ve özgür yaşam istiyoruz. Ekosistem temelli bakış ve hayvan haklarının gözetildiği bir yaşam istiyoruz. Herkesin temiz ve sağlıklı gıdaya eriştiği yaşam istiyoruz” diye konuştu.  İkizdere Çevre Derneği’nden Osman Baş da, “Bu hayatta hak ettiğinizi değil, savaştığınızı alırsınız. Ekoloji mücadelesi ideolojiktir. İkizdere’de öğrendik ki ekolojik mücadelede yeni bir dil geliştirmemiz gerekiyor” dedi.

Nükleer bataklığa sürükleniliyor

Sinop Nükleer Karşıtı Platformu’ndan İlker Şahin ise, “Yerli ve yabancı sermayenin çıkarı için yıkım politikaları geçrekleştirildi. Bu çerçevede tüm itirazlara karşın Sinop’ta nükleer santral için 1 milyon ağaç katledildi. Ülkemiz nükleer atık çöplüğü haline getirilmek isteniyor. Türkiye nükleer bataklığa sürükleniyor” dedi. İstanbul’daki LC Waikiki bünyesinde Klüh adlı taşeron firmaya bağlı çalışan 15 temizlik işçisi haklarını talep ettikleri için, “İşverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak” gibi işten atma nedenlerini barındıran Kod-46 nedeniyle işten çıkarıldı. Çıkarılan işçiler konferansa destek verdi.

EKOLOJİ SERVİSİ