Bugünkü yayım, sermaye birikim süreçlerinin mekânsal tezahürleri (acele kamulaştırmalar) ve sağlık hakkının döviz kuru üzerinden piyasalaştırılması (ilaç fiyatlandırması) ekseninde oldukça kritik kararlar içeriyor.Bugün yayımlanan kararlar, 2026 yılı ekonomi-politik ikliminin iki temel sütununu ele veriyor: Maliyet artışlarının halka yansıtılması ve mekânsal müdahalelerin hızlanması.

İlaç fiyatlarındaki Avro güncellemesi, sadece teknik bir düzenleme değil; yoksulluğun derinleştiği bir dönemde sağlık hizmetini bir “lüks” haline getirme riskini taşıyor. Özellikle 1 Nisan sonrası devreye girecek olan 29,11 TL’lik kur, kronik hastalıklarla mücadele eden emekçi sınıflar için ciddi bir yaşam krizi anlamına geliyor.

Diğer yandan, Ankara’dan Giresun’a uzanan acele kamulaştırma dalgası, EPDK’nın enerji piyasasını “tüketici odaklı” bir dönüşüm adı altında piyasa aktörleri lehine nasıl dizayn ettiğini gösteriyor. “Yeşil Yakalı İşler” vaadiyle sunulan bu enerji yatırımları, ne yazık ki güvencesiz emek ve mülksüzleştirilen köylülük üzerine inşa ediliyor. Adalet Bakanlığı’nın Silivri’deki otopark hamlesi ise, devletin “acele kamulaştırma” yetkisini en sıradan idari işler için bile bir “levye” gibi kullandığının ibretlik bir kanıtıdır.

Karar [11031 / Beşeri Tıbbi Ürünlerin Fiyatlandırılması]

Özet: İlaç fiyatlandırmasında kullanılan Avro değeri yeniden belirlendi. 1 Nisan 2026’ya kadar 26,87 TL olarak uygulanacak kur, bu tarihten itibaren 29,11 TL’ye yükseltilecek. Ayrıca “fiyat değerlendirme komisyonu” yeniden tanımlandı.

Araştırmacı Notu: Sistematik bir kur güncellemesi söz konusu. Ancak %60-65’lik uyarlama katsayıları, yerli üreticinin maliyet baskısını azaltmayı hedeflerken, ithal ilaç kalemlerinde tedarik krizini tetikleyebilir. Usul yönünden şeffaflık zayıf.

İnsan Hakları Notu: Sağlık hakkı, döviz kuruna endekslenemez. Temel ilaçlara erişim, BM Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi uyarınca “erişilebilirlik” ve “uygunluk” kriterlerini karşılamalıdır; bu artış yoksul kesimin sağlığa erişimini engelleyecektir.

Sosyalist Analiz: Sağlığın piyasalaşmasının tipik bir örneği. İlaç tekellerinin kâr marjını korumak için kamu bütçesi ve vatandaşın cebi feda ediliyor. Çözüm, kâr odaklı fiyatlandırma değil, kamusal ilaç üretimidir.

Feminist Analiz: Bakım emeğinin büyük kısmını üstlenen kadınlar, çocuk ve yaşlı bakımı süreçlerinde ilaç maliyetlerindeki bu artıştan doğrudan etkileniyor. Ayrıca üreme sağlığı ürünlerinin (doğum kontrolü vb.) bu kur baskısıyla daha da ulaşılmaz hale gelmesi “bedensel otonomi” üzerinde bir baskı unsurudur.

Kamu Yararı Skoru: 3/10 — Gerekçe: İlaç şirketlerinin kârını, halkın sağlık hakkının önüne koyan bir düzenleme.

Önerilen Takip Adımı: Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve Eczacı Odaları üzerinden “İlaçta Kriz” raporlaması ve fiyatlandırma kararnamesinin iptali için Danıştay davası.

Karar [11046, 11047, 11048 / Enerji Odaklı Acele Kamulaştırmalar]

Özet: Ankara (Kalecik), Giresun (Görele) ve çeşitli enerji nakil hatları güzergâhlarında taşınmazların EPDK ve TEDAŞ tarafından “acele kamulaştırılmasına” (2942 s.K. md. 27) karar verildi.

Araştırmacı Notu: “Acelelik” hali istisna olmaktan çıkıp kural haline gelmiştir. Olağanüstü durumlarda (savaş, milli savunma) uygulanması gereken 27. madde, rutin enerji yatırımları için bir mülksüzleştirme aracına dönüştürülmüştür.

İnsan Hakları Notu: Mülkiyet hakkı ve adil yargılanma hakkı ihlal edilmektedir. Yerel halkın projeye itiraz etme ve katılım sağlama imkanı, “acele” kılıfı ile ellerinden alınmaktadır. AİHM’in Sarıca ve Dilaver / Türkiye kararı bu noktada hatırlatılmalıdır.

Sosyalist Analiz: Enerji altyapısı adı altında köylünün toprağına el konularak sermayenin (dağıtım şirketlerinin) önü açılıyor. Yeşil enerji kılıfı, mülksüzleştirme süreçlerini meşrulaştırmak için kullanılıyor.

Feminist Analiz: Kırsalda toprağın kamulaştırılması, tapu mülkiyeti genellikle erkeklerde olduğu için kadınları “mülksüzün de mülksüzü” konumuna itiyor. Kadınların tarımsal üretimdeki görünmeyen emeği ve geçim kaynakları yok ediliyor.

Kamu Yararı Skoru: 4/10 — Gerekçe: Kamu hizmeti (enerji) sağlama amacı taşısa da, mülkiyet hakkını ve ekolojik dengeyi gözetmeyen antidemokratik yöntem.

Önerilen Takip Adımı: Yerel çevre platformları ile eşgüdümlü olarak yürütmeyi durdurma davaları açılmalı.

Karar [11049 / Marmara Ceza İnfaz Kurumu Otopark Kamulaştırması]

Özet: İstanbul Silivri’deki Semizkumlar mahallesinde bazı özel taşınmazlar, cezaevi kampüsünün otopark ve yol ihtiyacı için Adalet Bakanlığı tarafından acele kamulaştırıldı.

Araştırmacı Notu: Bir otopark ihtiyacının “acelelik” kriterini (milli savunma veya gecikmesinde sakınca bulunan hal) nasıl karşıladığı hukuken izaha muhtaçtır.

İnsan Hakları Notu: Cezaevi komplekslerinin genişlemesi, kentsel dokuyu “cezalandırma mekanı” ekseninde dönüştürüyor. Otopark için mülkiyete el konulması ölçülülük ilkesine aykırıdır.

Sosyalist Analiz: Devletin baskı aygıtlarının (cezaevleri) mekânsal olarak tahkimi, kamusal kaynakların sosyal refah yerine güvenlik bürokrasisine aktarılmasının göstergesidir.

Feminist Analiz: Cezaevlerine erişim yollarının ve otoparkların düzenlenmesi, tutuklu yakınları olan (ve ziyaret yükünü çeken) kadınlar için bir lojistik kolaylık gibi görünse de, mülksüzleştirme maliyeti yine yerel halka yüklenmektedir.

Kamu Yararı Skoru: 2/10 — Gerekçe: Lojistik bir ihtiyaç için ağır bir hak ihlali yöntemi olan acele kamulaştırmanın kullanılması.Önerilen Takip Adımı: Silivri halkı ve baroların çevre komisyonları üzerinden kamu yararı kararına itiraz edilmelidir.

12 Mart 2026

Bu haftanın en ağır kararı TBMM’den çıktı. 243 oyla kabul edilen Milli Parklar Kanunu değişikliği, korunan alanlarda özel şirketlere 49 ila 99 yıla uzanabilen kullanım izni açıyor. Sulak alanlar dahil tüm korunan alanları kapsayan düzenleme, döner sermaye işletmeleri kurulmasına da zemin hazırlıyor. Muhalefet “milli parkları rant alanına çeviriyorsunuz” dese de teknik değerlendirmeler geri planda kaldı, ÇED güvenceleri ise belirsiz. Anayasa Mahkemesi’ne iptal davası açılması için hukuki zemin güçlü görünüyor.

Aynı gün Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Sahaları İhale Yönetmeliği, 2017 tarihli eski düzenlemenin yerini aldı. E-ihale altyapısı ve yaptırım mekanizmaları açısından teknik ilerleme sayılabilir; ancak yönetmelik işçi haklarına ve çevresel etkilere hiç değinmiyor. Taban ihale bedellerini münhasıran MAPEG belirleyecek; bu yetkinin bağımsız denetime tabi olup olmadığı kamuoyuna açık değil.

Her iki karar da ortak bir örüntüye işaret ediyor: Doğal kaynaklar üzerindeki kamusal denetim, idari işlemlerle parça parça geri çekiliyor. Enerji sektöründe EPDK bu hafta da rutin lisans kararları yayımladı; yenilenebilir enerji lisanslarının hangi firmalar arasında nasıl dağıldığı ise hâlâ şeffaf değil.

Yargı cephesinde ise İrfan Fidan AYM Başkanvekilliğine seçildi. Seçim usulü açısından sorun yok; ancak önümüzdeki dönemde özellikle İstanbul Sözleşmesi ve ifade özgürlüğü başvurularında içtihadın ne yönde şekilleneceği, insan hakları örgütlerinin gündeminde tutması gereken bir soru olarak duruyor.

Sonuç olarak: Bu haftanın mevzuatı, ekolojik mirasın özelleştirilmesini, kaynak yönetiminde şeffaflık açıklarını ve katılım hakkının kâğıt üzerinde kalmasını bir arada yansıtıyor. Sivil toplum için öncelikli adım, Milli Parklar değişikliğine karşı hukuki ve parlamenter yolları aynı anda işletmek.

Maden Sahaları İhale Yönetmeliği Değerlendirmesi:

Doğa, Bir “Kaynak” ve “Rant” Alanı Olarak Görülüyor

Yönetmeliğin tamamı, doğayı (maden sahalarını) ekonomik bir girdi, bir “kaynak” olarak tanımlar. Doğanın korunması, ekosistem dengesi, biyoçeşitlilik veya su havzaları gibi kavramlar metnin hiçbir yerinde birincil öncelik olarak yer almaz.

• Ekolojik Kırılganlık Göz Ardı Ediliyor: Yönetmelik, sahaların ihalesini yaparken bölgenin ekolojik taşıma kapasitesini, su kaynaklarına etkisini veya orman ekosistemine vereceği zararı nasıl değerlendireceğine dair bir kriter sunmuyor. Madde 16’da taban ihale bedeli belirlenirken “rezerv bilgileri ve piyasa şartları” dikkate alınırken, ekolojik maliyet hesaba katılmıyor.
• “Tahribat Hakkı” İhalesi: Madde 7’deki “tesis şartına bağlı ihale” (ara ve uç ürün üretme şartı), madenciliğin çevresel etkisini katlayarak artıracak entegre tesisleri teşvik ediyor. Bu, doğanın daha yoğun bir şekilde sömürülmesinin önünü açar.
• Katılımcılık Yok: İhale sürecinde yöre halkının, çevre örgütlerinin veya ekoloji uzmanlarının görüşüne başvurulacağına dair en ufak bir ibare yok. Maden sahasının bulunduğu bölgede yaşayanların “hayır” deme hakkı tamamen yok sayılıyor.

Bu yönetmelik, özel sermayenin önünü açan, devleti ise sadece bir “düzenleyici” ve “tahsilatçı” konumuna indirgeyen neoliberal bir anlayışı yansıtır.

• Özelleştirme ve Rant: Yönetmelik, kamuya ait olan madenlerin özel şirketlere devrinin prosedürünü düzenliyor. “Taban ihale bedeli” ve “işletme ruhsat taban bedeli” gibi kavramlar, bu devrin bir bedel karşılığı olduğunu gösteriyor ancak bu bedellerin, madenin çıkarılmasıyla elde edilecek devasa kârın yanında sembolik kalma riski var. Amaç kamu yararı değil, ihale yoluyla rantın sermayeye transferidir.
• İşçi Sağlığı ve Güvenliği Yok: Metinde, madenlerde çalışacak işçilerin sağlığı, güvenliği veya sendikal haklarına dair tek bir madde yok. Sadece “istihdam” kelimesi geçiyor (Madde 7), o da yatırım koşulu olarak, niteliksiz bir sayısal veri gibi.
• Rekabetçi Bireycilik: İhale sistemi, şirketleri birbirine rakip olarak konumlandırıyor. Kooperatifçilik, küçük üreticinin korunması veya kamu işletmeciliği gibi alternatif modellere hiç yer verilmiyor. “Aritmetik ortalamanın %50’si” gibi karmaşık formüllerle en yüksek teklifi verenin kazandığı bir yarışma düzenleniyor.

• Tamamen Cinsiyet Körü: Metinde “kadın”, “toplumsal cinsiyet eşitliği”, “kadın istihdamı” gibi kavramlar geçmiyor. Madencilik sektörü tarihsel olarak eril bir sektördür; bu yönetmelik bu durumu sorgulamadığı gibi, kadınları görünmez kılarak pekiştiriyor.
• Eril Dil Kullanımı: Resmî metinlerdeki alışılageldik “müracaatçı”, “kişi”, “sahibi” gibi ifadeler, dilbilgisel olarak eril olarak kodlanmıştır. Bu durum, sektörün “erkek işi” olduğu algısını dolaylı yoldan besler.
• Etkilenen Topluluklar: Bir maden sahası açıldığında, bu durumdan en çok etkilenen grupların başında genellikle su kaynaklarına ve tarım alanlarına bağımlı olan kadınlar gelir. Yönetmelik, bu toplumsal cinsiyet temelli etkiyi görmezden geliyor. İhale sürecinde yerel kadınların rızası veya görüşü sorulmuyor.

• Bilgi Edinme Hakkı Kısıtlı: İhale ilanı sadece Resmî Gazete’de yapılıyor (Madde 13). Bu, internet erişimi olmayan veya resmî gazeteyi takip etmeyen yerel halkın süreçten haberdar olmasını imkânsız kılar.
• Katılım Hakkı Yok: Yukarıda da belirtildiği gibi, ÇED süreci henüz başlamamışken, halkın bir maden sahasının ihaleye çıkıp çıkmaması konusunda söz hakkı yoktur.
• Mülksüzleştirme Riski: Yönetmelik, ihalesi yapılan sahaların üzerinde veya etrafında yaşayan toplulukların mülkiyet haklarını, yaşam alanlarını koruyacak herhangi bir mekanizma içermiyor. İhale yapıldıktan sonra, buranın bir “ruhsat sahası” haline gelmesi, yerel halk için zorunlu göç ve geçim kaynağı kaybı anlamına gelebilir.
• İtiraz Mekanizması Muğlak: Madde 26, “hüküm bulunmayan hallerde” diğer yönetmeliklere atıf yapıyor. Bu, hak ihlali durumunda vatandaşın hangi hukuki yola başvuracağını net olarak görememesine neden olabilir. Süreçler son derece merkeziyetçi ve bürokratiktir.

Genel Değerlendirme

Bu yönetmelik, doğayı metalaştıran, kamusal kaynakları sermayenin kullanımına açan, toplumsal cinsiyet eşitliğini tamamen görmezden gelen ve yerel halkın katılımını ve haklarını dışlayan bir anlayışın ürünüdür.

Yönetmelik, “hukuki bir boşluğu doldurmak”tan ziyade, sermaye birikiminin önündeki bürokratik engelleri kaldırarak bu birikimi hızlandırmayı hedefler. Oysa ekolojik bir toplumda, bir maden sahasının işletmeye açılıp açılmayacağına, o bölgenin ekosisteminin ve o bölgede yaşayan insanların (kadınların, çocukların, yerlilerin) ihtiyaçları ve kararları doğrultusunda, şeffaf ve katılımcı meclisler tarafından karar verilmelidir. Bu yönetmelik, bu idealin tam zıttı bir yerde durmaktadır.

Detaylı incelemek isteyenler için yönetmelik aşağıdadır.

Son 24-48 saatin (10-11 Mart 2026, sayı 33192-33193) ve bağlamsal olarak son haftanın (7-11 Mart 2026) Resmî Gazete kararlarına dair yeterli veriyi derlemiş bulunuyorum.

7–11 Mart 2026 | Çok Perspektifli Değerlendirme

---

Analiz Edilen Kararların Envanteri

Bu dönemde Resmî Gazete’nin öne çıkan kararları şöyle gruplanabilir:

7 Mart 2026 (33189 sayılı): Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesinin Desteklenmesine İlişkin Karar (11004), Akkuyu NGS Bağlantı Yolu-2 için Acele Kamulaştırma (11005), 154 kV İsdemir-Diyarbakır-Lice Enerji İletim Hattı için Acele Kamulaştırma (11006), ihracat destekleri değişikliği (11007) ve beş ayrı Özelleştirme İdaresi Kararı (11009-11013) yürürlüğe girdi.

11 Mart 2026 (33193 sayılı): AYM Başkanvekilliğine İrfan Fidan’ın seçilmesine ilişkin karar, Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Yönetmeliğinde değişiklik ve TCDD Taşımacılık A.Ş. Personeli Görevde Yükselme Yönetmeliğinde değişiklik yayımlandı.

---

I. ARAŞTIRMACI PERSPEKTİFİ: Yapısal Örüntüler ve Veri Analizi

Acele Kamulaştırmanın Enflasyonu

7 Mart 2026 Resmî Gazete’sinde aynı anda hem acele kamulaştırma hem de özelleştirme kararları yayımlandı; bu durum kamu varlıklarının kullanım politikalarını yeniden tartışmaya açtı. Araştırmacı bir gözle bakıldığında, bu eş zamanlılık tesadüf değil, sistemik bir modeli ele vermektedir: devlet bir yanda mülk edinirken (kamulaştırma), öte yanda mülk devrediyor (özelleştirme). İkisi arasındaki özne farklılığı kritiktir — kamulaştırılan arazi köylülere ya da kamuya kalmaz, büyük enerji altyapısına dönüştürülür.

Akkuyu Nükleer A.Ş. tarafından yürütülen proje yaklaşık 20 milyar dolarlık yatırım olarak bilinmekte; santralin dört ünitesinin 2028 yılına kadar tam kapasite çalışması hedeflenmektedir. Bu ölçekteki bir yatırım için “acele” prosedürünün uygulanması, aciliyet gerekçesinin ne anlama geldiğini sorgulatır. Kamulaştırma Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca devreye giren acele kamulaştırma, itiraz ve uzlaşma mekanizmalarını fiilen devre dışı bırakmaktadır.

154 kV GES Hattı Kamulaştırması başka bir boyut sunar: adında “GES” (Güneş Enerji Santrali) ibaresi bulunmaktadır. Bu, yenilenebilir enerji projeleri için de artık aynı hukuki araçların kullanıldığını gösterir. Yeşil dönüşüm söylemi altında arazilerin aynı hız ve baskıyla el değiştiriyor olması, dönüşümün gerçekten ekolojik mi yoksa sermaye birikim biçimi mi olduğu sorusunu doğurur.

Tarım Arazisi Kararının Muğlaklığı

11004 sayılı kararla “tarımsal üretimin artırılması, kullanılmayan arazilerin ekonomiye kazandırılması ve çiftçilere yönelik desteklerin güçlendirilmesi” hedeflendiği belirtildi. Ancak kararın tam metni kamuoyuyla paylaşılmamıştır. “Etkinleştirme” söylemi, piyasalaştırma politikalarının klasik örtmece dilidir. “Kullanılmayan arazi” kategorisi kimin tanımladığına göre şekillenir; tarih boyunca bu kategori çobanlar, ortak kullanım alanları ve küçük üreticiler aleyhine işlemiştir.

---

II. İNSAN HAKLARI PERSPEKTİFİ: Hak İhlali Riskleri

Mülkiyet Hakkı ve Adil Yargılanma

Acele kamulaştırma uygulaması Kamulaştırma Kanunu’nun 27. maddesiyle işletilmekte; bazı akademisyenler ve sivil toplum temsilcileri ise ekolojik riskler, yerel halkın hakları ve ekonomik faydanın dağılımı konularının daha şeffaf tartışılması gerektiğini savunmaktadır.

AİHM içtihadına göre mülkiyet hakkının kısıtlanabilmesi için üç koşul gerekir: yasal dayanak, meşru amaç ve orantılılık. Acele kamulaştırmada itiraz süresinin fiilen işletilmemesi üçüncü koşulu zedeler. Mersin kıyı şeridinde Akkuyu çevresinde yaşayan balıkçı toplulukları, küçük tarım işletmeleri ve turizm esnafı bu süreçte en kırılgan grupları oluşturmaktadır.

Diyarbakır-Lice hattı için alınan kamulaştırma kararı, coğrafi olarak zaten onlarca yıldır toprak uyuşmazlığına ve yerinden edilmeye maruz kalmış bir bölgeyi kapsamaktadır. İnsan hakları hukuku çerçevesinde, geçmişteki mağduriyetlerin üzerine yeniden altyapı el koyması “onarımsız zarar” ilkesini ihlal etme riski taşır.

Yargı Bağımsızlığı ve AYM Başkanvekilliği

Anayasa Mahkemesi Başkanvekilliğine İrfan Fidan’ın seçilmesine ilişkin karar 11 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. İrfan Fidan’ın geçmişte HSYK kökenli bir yargı profili taşıması ve AYM seçim süreçlerinin Cumhurbaşkanlığı etkisine açık yapısı düşünüldüğünde, bu atama yargı bağımsızlığı tartışmalarını bir kez daha güncellemektedir. İnsan hakları perspektifinden en kritik sorun şudur: acele kamulaştırmaya itiraz eden yurttaşların başvuracağı nihai merci olan AYM’nin yapısı, aynı Resmî Gazete sayfasında yeniden biçimlenmektedir.

---

III. SOSYALİST PERSPEKTİF: Sermaye Birikim Süreçleri ve Emek

Enerji Üretiminin Mülksüzleştirme Dinamikleri

Devletin “vizyon projeleri” olarak nitelendirilen altyapı yatırımları için kritik kamulaştırma kararları yayımlandı; işlemler Karayolları Genel Müdürlüğü ve TEİAŞ tarafından yürütülecek. Sosyalist teoride bu tür kararlar “ilkel birikim”in güncel biçimi olarak okunur: küçük mülk sahipleri ve kamu mülkü sermaye döngüsüne dahil edilerek değer üretiminin hammaddesi haline getirilir. Devlet burada kolaylaştırıcı değil, aktif bir sınıf aktörüdür.

Özelleştirme + Kamulaştırma = Sermaye Transferi

Aynı Resmî Gazete’de beş ayrı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı kararı (11009-11013) da yayımlandı. Bu ikilinin aynı anda uygulanması, ideolojik bir tutarlılık değil, pragmatik sermaye yönetimini yansıtır: devlet bir tarafta köylüden arazi alır, öte tarafta kamu kuruluşunu özel sermayeye devreder. Her iki hamlede de eserini “kamu yararı” olarak tanımlar; ancak kâr özel ellerde toplanır.

TCDD’de Personel Yönetimi: “Yeşil Yakalı İşler” Yanılsaması

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinde değişiklik yapıldı. Demiryolları, iklim geçişi söyleminde sıklıkla “yeşil iş” yaratmanın simgesi olarak sunulur. Ancak bir kurumun personel yönetim yönetmeliğinin sınırlı kamusal tartışmayla değiştirilmesi, “yeşil yakalı iş” söyleminin içini boşaltma riskini taşır. Eğer sürdürülebilir taşımacılığa geçiş beraberinde örgütlenme hakkının daraltılmasını, güvencesiz sözleşme rejimlerini veya kariyer basamaklarının şeffaf olmayan biçimde yeniden düzenlenmesini getiriyorsa, bu dönüşüm emeğin yeşil kılıklı güvencesizleştirilmesidir.

Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Yönetmeliği değişikliği de bu çerçevede okunabilir: tarımsal ürünlerin finanse edilmiş depolama sistemlerine entegrasyonu, bir yanda tarımsal işçinin piyasayla ilişkisini dolayımlarken öte yanda spekülatif sermayeye yeni bir dolaşım kanalı açar.

---

IV. FEMİNİST PERSPEKTİF: Görünmez Emek, Toprak ve Bakım

Kamulaştırmanın Cinsiyetçi Boyutu

Acele kamulaştırma kararlarının cinsiyet boyutu Resmî Gazete metninde görünmez; ancak veri ve saha araştırmaları tutarlı biçimde göstermektedir ki tarım ve kıyı alanlarından yapılan zorunlu yerinden edilmelerde kadınlar orantısız yük taşır. Kadın çiftçiler çoğunlukla tapu üzerinde resmi mülk sahibi olmadığından, tazminat pazarlık süreçlerinde temsil edilme kapasiteleri erkeklere kıyasla çok daha zayıftır.

Mersin kıyısındaki küçük balıkçı ailelerinde kadınlar ağ tamiri, işleme ve satış süreçlerini üstlenirken bu emek hiçbir zaman istatistiklere “işçi” olarak yansımaz. Kamulaştırma tazminatı hesaplarken bu görünmez emek hiç hesaba katılmaz.

Üniversite Yönetmelik Değişiklikleri: Akademide Kadının Konumu

Son üç günün Resmî Gazete’sinde birbiri ardına birden fazla üniversitede eğitim-öğretim yönetmeliği değiştirildi. Yozgat Bozok Üniversitesi ön lisans ve lisans eğitim-öğretim ile sınav yönetmeliğinde değişiklik yapıldı; eğitim ve sınav süreçlerine ilişkin bazı uygulamaların yeniden düzenlendiği belirtildi. Feminist pedagoji açısından kritik olan şudur: yönetmelik değişikliklerinin hiçbiri eşitlik etkisi değerlendirmesi (gender impact assessment) içermez. Sınav, devam ve müfredat kurallarındaki değişiklikler, bakım sorumluluklarını üstlenen (çoğunlukla kadın) öğrencileri ve araştırma görevlilerini eşitsiz biçimde etkiler.

8 Mart Arifesinde Resmî Gazete

7 Mart Resmî Gazete’sinde yayımlanan kararlar Dünya Kadınlar Günü’nün arifesine denk geldi. Gazetenin her gece saat 00:00 itibarıyla dijital ortamda erişime açılan bu belgeler, Türkiye’nin idari hafızasını oluşturmaktadır. Ancak bu hafızaya kadın bakışıyla sorulmayan sorular şunlardır: Kamulaştırılan topraklarda kadın çiftçilerin oranı nedir? Özelleştirilen kamu kurumlarında kadın istihdam oranı nasıl değişecektir? Tarımsal lisanslı depoculuk sistemine entegrasyon sürecinde kadın kooperatiflerinin rekabet kapasitesi nedir?

---

V. İKLİM VE EKOLOJİK DENGE DEĞERLENDİRMESİ

Nükleer Enerji: İklim Çözümü mü, Yeni Ekolojik Risk mi?

Akkuyu Nükleer A.Ş. tarafından yürütülen proje yaklaşık 20 milyar dolarlık yatırım olarak biliniyor; santralin dört ünitesinin 2028 yılına kadar tam kapasite çalışması hedefleniyor. Nükleer enerji, karbon emisyonları bağlamında kömüre kıyasla belirli avantajlar sunar. Ancak Akkuyu özelinde ekolojik denge soruları çok boyutludur: Akdeniz kıyısında tsunami ve deprem riski taşıyan jeolojik kuşakta konumlanan bir santralin termal su deşarjı, Mersin körfezinin biyoçeşitliğini kalıcı biçimde bozabilir. Kamulaştırılan araziler arasında kıyı ekosistem tampon bölgelerinin yer alıp almadığı kamuoyuyla paylaşılmamaktadır.

GES Hattı Kamulaştırması: Yeşil Altyapı, Gri Süreç

154 kV GES enerji iletim hattı için yapılan kamulaştırma ilk bakışta “yeşil altyapı” olarak görünür. Ancak enerji iletim altyapısının coğrafi güzergahı biyolojik koridorları bölüp bölemeyeceği sorusu, ekolojik denge perspektifinden asıl kritik noktadır. Diyarbakır-Lice hattının geçtiği bölge Güneydoğu Anadolu’nun kırsal ekolojisini taşımaktadır. İletim hattı için kamulaştırılan “bazı taşınmazlar” ifadesinin arkasında orman mı, verimli tarım arazisi mi, yoksa sulak alan mı bulunduğu belirtilmemiştir.

Tarım Arazisi Kararı: “Etkinleştirme” Söyleminin Ekolojik Tehlikesi

“Kullanılmayan arazilerin ekonomiye kazandırılması” hedefi, tarımsal üretimin artırılması çerçevesinde sunulmaktadır. Ancak tarımsal ekoloji literatüründe “kullanılmayan” olarak sınıflandırılan arazilerin önemli bir bölümü aslında nadasa bırakılmış topraklardır; bunlar toprak mikrobiyomunu yeniler, karbon tutar ve yerel su rejimini dengeler. Bu arazilerin “etkinleştirilmesi” eğer endüstriyel monokültüre dönüştürme anlamına geliyorsa, karbon bütçesi hesaplarında görünmez bir kayıp söz konusudur.

---

GENEL DEĞERLENDİRME: Kamu Yararı Testi

Dört perspektifin kesişiminden şu yapısal örüntü ortaya çıkmaktadır:

Süreç meşruiyeti eksikliği. Acele kamulaştırma, her ne kadar yasal bir araç olsa da, etkilenen toplulukların etkili katılımını fiilen engellemektedir. Kamu yararı kararının yalnızca merkezi yürütme organı tarafından tanımlanması ve yargısal denetimin hızla aşılması, hukuk devleti ilkesiyle gerilim içindedir.

Söylem ile pratik arasındaki uçurum. “Tarımı etkinleştirme”, “yeşil enerji”, “çiftçi desteği” ve “kamu yararı” söylemleri, kararların pratik sonuçlarını — sermaye transferi, mülksüzleştirme, emek güvencesizleşmesi — örtme işlevi görmektedir.

Cinsiyet körü politika yapımı. Hiçbir karar metninde etkilenen gruplar arasında kadınların özgül kırılganlıklarına ilişkin değerlendirme yer almamaktadır.

Ekolojik belirsizliğin sistematikleşmesi. Kamulaştırılan arazilerin ekosistem değeri, deşarj ve bölünme etkileri kamuoyuyla paylaşılmamakta; bu da bağımsız çevresel etki değerlendirmesini fiilen imkânsız kılmaktadır.

Resmî Gazete teknik bir arşivdir; ama her satırında bir siyasi tercih, her kararında bir güç ilişkisi saklıdır. Bu kararları yalnızca hukuki uyum açısından değil, kimin kazandığı ve kimin kaybettiği sorusuyla okumak — araştırmacı, insan hakları, sosyalist ve feminist perspektiflerin ortak katkısıdır.