Karar Setinin Genel Karakterizasyonu ve Hukuki Arkaplan
7-9 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete kararları, Türkiye’nin enerji rejimi ve mülkiyet hukukunda sermaye lehine gerçekleştirilen radikal bir kırılmanın belgesi niteliğindedir. Bu kararlar, münferit idari tasarruflardan ziyade, 5 Mart 2026 tarihli EPDK yönetmelik değişikliği ile temeli atılan sistemik bir “hukuki bariyer yıkımının” uygulama aşamasıdır.
5 Mart tarihindeki düzenleme ile yönetmelik metninden “tesisler için gerekli olan” ibaresinin çıkarılması, tarım arazilerinin ve büyük ova koruma alanlarının doğrudan sermaye projelerine açılmasını yasal bir zemin haline getirmiştir. Bu “hukuki altyapı”, takip eden günlerdeki “Enerji-Arazi-Kamulaştırma” üçgenindeki kararların önündeki engelleri kaldırmıştır. Kamu yararı kavramının “sermaye hızı ve verimliliği” ile ikame edildiği bu süreçte, devlet; neoliberal bir refleksle mülkiyet hakkını yargı denetiminin dışına iten bir “idari oldu-bitti” rejimi tesis etmektedir.
Enerji Projeleri ve Acele Kamulaştırma Analizi
Akkuyu NGS Bağlantı Yolu (Karar 11005)
7 Mart 2026 tarihli kararla, Mersin’de inşası süren ve yaklaşık 20 milyar dolarlık devasa bir yatırım hacmine sahip olan Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS) için “Bağlantı Yolu-2 Projesi” kapsamında acele kamulaştırma kararı verilmiştir. Erdemli-Silifke-Taşucu-Anamur hattını kapsayan bu müdahale, Rus devlet şirketi Rosatom (Akkuyu Nükleer A.Ş.) tarafından yürütülen ve 2028 yılında tam kapasite hedefine odaklanan projenin zaman çizelgesini koruma amacı taşımaktadır.
Hukuki düzlemde, Kamulaştırma Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca işletilen bu süreç, “acelelik” halini bir istisnadan ziyade asli bir kurala dönüştürmüştür. Mülkiyet haklarını doğrudan askıya alan bu uygulama, mülk sahibi yurttaşların hak arama hürriyetini uluslararası enerji tekellerinin karlılık takvimi adına feda etmektedir.
Diyarbakır-Lice Enerji İletim Hattı (Karar 11006)
Diyarbakır’ın Lice ilçesindeki 154 kV’lık enerji iletim hattı projesi için TEİAŞ Genel Müdürlüğü’ne verilen acele kamulaştırma yetkisi, stratejik bir çelişkiyi barındırmaktadır.
“Yeşil Paradoks” ve Tarımsal Tasfiye: Kararda yer alan “GES” (Güneş Enerji Santrali) atfı, projeyi ekolojik bir meşruiyet zeminine oturtma çabasıdır. Ancak 5 Mart tarihli yönetmelik değişikliğiyle birleştiğinde; güneş paneli dikmek uğruna tarım arazilerinin ve ova koruma alanlarının kamulaştırılması, “ekolojik geçiş” söyleminin bizzat tarım ekosistemini imha etmek için kullanıldığı bir paradoksu somutlaştırmaktadır. Özel şirket talebiyle acele kamulaştırma imkanının önünün açılması, Lice örneğinde tarımsal üretimin enerji sermayesi karşısında savunmasız bırakıldığını kanıtlamaktadır.
Ekonomi-Politik Dönüşüm: Özelleştirme ve Tarım Politikaları
Kamu Varlıklarının Tasfiyesi (Kararlar 11009–11013)
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın eş zamanlı yayımlanan beş farklı kararı, kamu varlıklarının “sessizce dağıtımı” operasyonunun bir parçasıdır.
- Neoliberal Devlet Refleksi: Aynı Resmi Gazete sayısında hem özel mülkün kamulaştırılması (Akkuyu/Lice) hem de kamu mülkünün özelleştirilmesi, ontolojik bir çelişki değil, neoliberal devletin sınıfsal karakterinin bir sonucudur. Burada “maliyetlerin toplumsallaştırılması, kârların ise özelleştirilmesi” (socialization of costs, privatization of profits) prensibi işlemektedir. Kuşaklar boyu kamu birikimiyle inşa edilen varlıklar, rant ekonomisinin aktörlerine devredilirken, sermayenin lojistik ihtiyaçları için halkın mülkiyetine el konulmaktadır.
Tarım Arazilerinde “Etkinleştirme” Söylemi (Karar 11004)
“Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi” kararı, neoliberal tarım retoriğinin tipik bir ideolojik işaret fişeğidir. Küçük çiftçinin elindeki parçalı arazilerin “verimsiz” olarak yaftalanması, bu alanların büyük ölçekli tarım sermayesine açılmasının ve küçük üreticinin mülksüzleştirilmesinin ön hazırlığıdır. “Etkin kullanım” vaadi, kırsalın mülksüzleşme dalgasıyla karşı karşıya kaldığı bir tasfiye sürecini gizlemektedir.
Çok Boyutlu Perspektif Analizi
Ekolojik Riskler ve Habitat Kaybı
Akkuyu NGS projesi, Akdeniz fokları ve Caretta caretta kaplumbağalarının kritik yaşam alanları üzerinde geri dönülemez bir baskı kurmaktadır. Özellikle deniz çayırları ve soğutma suyu deşarjı kaynaklı termal artış, deniz ekosisteminin biyolojik çeşitliliğini tehdit etmektedir. 7 Mart tarihli Karar 11008 (Kastamonu Sahipsiz Hayvanları Koruma Birliği) ile bu mega projeler arasındaki tezat ironiktir: Devlet, karadaki sahipsiz hayvanı koruma altına aldığını iddia ederken, aynı gün yayımlanan kararlarla denizdeki nadir türlerin habitatını sermayenin kullanımına sunmaktadır.
Sosyalist Analiz: Sınıfsal ve Bölgesel Eşitsizlik
Lice’deki kamulaştırma kararı, bölgenin tarihsel zorunlu göç ve yıkım hafızasıyla birlikte değerlendirilmelidir. Acele kamulaştırma, bu coğrafyada sadece bir idari işlem değil, tarihsel mağduriyetlerin üzerine binen yeni bir “mülksüzleştirme katmanı” niteliğindedir. Sermayenin yatırım takvimi, köylünün ve çiftçinin mülkiyet hakkını bir “engel” olarak görmekte ve devlet aygıtı bu engeli mülksüzleştirme yoluyla bertaraf etmektedir.
Feminist Analiz: Görünmez Emek ve 8 Mart Yoksunluğu
Mülkiyet rejimindeki toplumsal cinsiyet eşitsizliği nedeniyle, kamulaştırma tazminatları ve karar süreçleri genellikle erkekler üzerinden yürütülmekte, bu da kırsal kadın emeğini ve kadının toprağa erişim hakkını tamamen görünmez kılmaktadır. 8 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete içeriği bu dışlanmayı teyit eder niteliktedir: Dünya Kadınlar Günü’nde yayımlanan belgelerin içeriği, kadın haklarına dair düzenlemeler yerine 2026/1-2 sayılı Ulusal Meslek Standartları Tebliğleri ve Dumlupınar Üniversitesi’ndeki Arapça Hazırlık kararı ile sınırlı kalmıştır. Bu durum, kadının toplumsal sorunlarının devletin asli politika gündeminden dışlandığı bilinçli bir “yokluk politikasıdır”.
Stratejik Değerlendirme ve Sonuç
Aşağıdaki tablo, 7-9 Mart 2026 kararlarının yarattığı yapısal örüntüyü özetlemektedir:
Stratejik Örüntü Tablosu
| Karar Alanı | Uygulanan Yöntem | Temel Yararlanıcı | Etkilenen Kesim |
|---|---|---|---|
| Enerji (Akkuyu) | Acele Kamulaştırma | Rosatom / Uluslararası Sermaye | Habitat Bütünlüğü / Yerel Mülk Sahipleri |
| Enerji (Lice) | Acele Kamulaştırma (GES Kılıfı) | Enerji Şirketleri / TEİAŞ | Küçük Üretici / Tarihsel Hafıza ve Gelecek Kuşaklar |
| Kamu Varlıkları | Özelleştirme (5 Karar) | Rant Ekonomisi Aktörleri | Emekçiler / Kamu Birikimi |
| Tarım Politikası | “Etkinleştirme” Söylemi | Büyük Tarım Şirketleri | Miras Hakkı Gasp Edilen Kadınlar / Küçük Çiftçiler |
Sonuç: 7-9 Mart 2026 kararları, mülkiyetin demokratik denetimden kaçırılarak “acele” bir biçimde sermaye birikimine tahsis edildiği bir dönemi tescil etmektedir. Bu kararlar kalemle değil aceleyle yazılmıştır; ancak yarattıkları habitat yıkımının, mülksüzleşmenin ve toplumsal adaletsizliğin izlerinin silinmesi çok uzun sürecektir. Demokratik denetimin baypas edildiği bu neoliberal müdahale rejimi, Türkiye’nin ekolojik ve sosyal geleceği üzerinde kalıcı bir ipotek oluşturmaktadır.